بنتونیت

بنتونیت نوعی خاک رس یا شبه‌خاک رس است که از مونت‌موریلونیت و مقدار کمی بید لایت (نوعی بنتونیت آلومینیومی غنی‌تر) تشکیل شده است. اصطلاح بنتونیت برای اولین بار در سال ۱۸۹۸ توسط نایت برای اشاره به خاک رسی استخراج شده از شیل بنتون به‌کار رفت. این نام از شیل بنتون گرفته شده است که در ۴۰۰ مایلی شمال رودخانه راک واقع شده است. ایرانیان مدت‌هاست با بنتونیت آشنا بوده‌اند و با برخی خواص آن مانند شستشوی لباس و به‌عنوان عامل تمیزکننده آشنایی داشتند. ابن سینا نیز این ماده معدنی را به‌عنوان یک ماده شکننده که به خوبی در آب حل می‌شود، ذکر کرده است. در گذشته، این ماده به صورت خوراکی در برخی مناطق ایران مصرف می‌شد که هنوز هم در برخی روستاها بسیار نادر است. از نظر پزشکی، این افراد به دلیل کمبود کلسیم، عادت به خوردن خاک رس دارند. بنتونیت‌ها به دو صورت هیدروترمال و رسوبی تشکیل می‌شوند که نوع رسوبی از نوع مهم‌ترین ذخایر بنتونیت در جهان است. بنتونیت به خانواده سیلیکات‌های صفحه‌ای و گروه اسمکتی تعلق دارد و از نظر ساختاری دارای ساختار سه‌لایه‌ای است. یک لایه هشت‌ضلعی آلومینیوم بین دو لایه چهارگوش سیلیکا قرار گرفته و عمدتاً در دو نوع متورم یا سدیمی و غیرمتورم یا کلسیمی وجود دارد. اما از نظر صنعتی، بنتونیت‌ها به شرح زیر دسته‌بندی می‌شوند: