آلومی‌سیلیکات‌های معدنی کریستالی (زئولیت)

زیولیت زیولیت‌ها، آلومینوسیلیکات‌های معدنی کریستالی و هیدرات‌های فلزات قلیایی و قلیایی خاکی هستند که ساختاری سه‌بعدی با شبکه کریستالی دارند و به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند: طبیعی مانند کلینوپتیلولیت، آنالیسیوم، لامومتیت، فیلیپسیت، موردنیت، و مصنوعی یا سنتتیک مانند W، ZSM-5، Zeolon، F، Gamma. به طور کلی، سه عامل ساختار، بافت، ترکیب شیمیایی و همچنین ارزش اقتصادی زیولیت‌های طبیعی و اشکال اصلاح شده آن‌ها، آن‌ها را به منابع بالقوه در حوزه‌های مختلفی از جمله موارد زیر تبدیل کرده است: استفاده به عنوان کاتالیزور در صنایع نفت و پتروشیمی، صنعت نساجی، صنعت کشاورزی به عنوان کود و افزایش رطوبت خاک، تصفیه فاضلاب‌های شهری، صنعتی و هسته‌ای از آلاینده‌های مضر مانند فلزات سنگین و سمی، جذب و دفع گازها و موارد مشابه. بزرگترین تولیدکنندگان زیولیت چین، کوبا، ژاپن، ایالات متحده و مجارستان هستند که مجموعاً بیش از ۳ میلیون تن تولید زیولیت در جهان را در اختیار دارند. در ایران، ذخایر زیولیت در مناطقی مانند میانه، طالقان، جنوب شرق سمنان، رودهن، ریگان کرمان و برخی مناطق دیگر پراکنده‌اند. زیولیت‌ها با ظرفیت فوق‌العاده در جذب آب و برخی مواد مغذی مورد نیاز گیاهان، به خوبی قادرند آب مورد نیاز را تامین کرده و از هدررفت مواد مغذی و کودها جلوگیری کنند. زیولیت‌ها همچنین در جذب و حذف آلاینده‌های محیطی، از جمله فلزات سنگین و مضر از آب‌های آلوده و فاضلاب‌های شهری و صنعتی به کار می‌روند. فاضلاب‌ها ممکن است دارای کاتیون‌های عناصر سنگین مانند روی، کادمیوم، مس، آهن، جیوه و آنیون‌های مضر مانند سیانیدها باشند که می‌توانند آسیب‌های زیست‌محیطی فراوانی به همراه داشته باشند و زیولیت‌ها نقش کلیدی در تصفیه این کاتیون‌ها و آنیون‌ها ایفا می‌کنند.